15 września w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w miejscowości Piwnice pod Toruniem miało miejsce uroczyste podpisanie umowy o ustanowieniu Polskiego Konsorcjum projektu SKA Observatory (SKAO). Wśród ośmiu instytucji naukowych, które utworzyły konsorcjum znalazł się również Uniwersytet Szczeciński. Jego partnerami w projekcie są Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN, Narodowe Centrum Badań Jądrowych, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Uniwersytet Zielonogórski oraz Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu jako koordynator projektu.
SKA Observatory (Square Kilometre Array) to międzynarodowa inicjatywa budowy największego na świecie obserwatorium radioastronomicznego, gdzie łączna powierzchnia anten zbierających fale radiowe ma docelowo mieć rozmiar jednego kilometra kwadratowego. Infrastruktura SKAO będzie rozmieszczona na trzech kontynentach. W regionie Murchison w Zachodniej Australii powstaje system anten szerokopasmowych o niskiej częstotliwości (50 to 350 MHz) nazwany SKA Low. W Karoo w Republice Południowej Afryki budowany jest system anten parabolicznych, które będą zbierać sygnały radiowe o średniej częstotliwości 350 MHz to 14 GHz, nazwany SKA Mid. Obie lokalizacje zostały wybrane ze względu na niski poziom zakłóceń radiowych, co jest kluczowe dla precyzyjnych obserwacji. Natomiast, siedziba główna SKAO znajduje się w Jodrell Bank Observatory w Wielkiej Brytanii. Ulokowanie anten SKAO na południowej półkuli jest również podyktowane względami astronomicznymi. Taka lokalizacja umożliwia lepszy wgląd w naszą macierzystą Galaktykę a zwłaszcza w jej centrum, które jest szczególnie interesujące ze względu na super-masywną czarną dziurę, która się tam znajduje.
Projekt SKAO ma odpowiedzieć na fundamentalne pytania dotyczące kosmologii i astrofizyki związane z genezą powstania Wszechświata, pochodzeniem ciemnej materii i ciemnej energii, źródłami fal grawitacyjnych, poszukiwaniem życia we Wszechświecie, badaniami magnetyzmu kosmicznego oraz monitorowaniem tzw. pogody kosmicznej. Planuje się również realizację wielu innych projektów badawczych, nad którymi trwają prace koncepcyjne w ramach tzw. grup roboczych, w których uczestniczą już teraz polscy naukowcy.
SKAO jest przedsięwzięciem unikatowym w skali światowej. W tej chwili nie ma radio- astronomicznych infrastruktur badawczych, które można by porównać do tego czym ma się stać SKAO za kilka lat. Co więcej, SKAO będzie wyjątkowe nie tylko jeśli chodzi o infrastruktury astronomiczne, ale w ogóle wśród wszystkich urządzeń badawczych. Skalę, złożoność oraz koszty tego przedsięwzięcia można porównać do budowy Wielkiego Zderzacza Hadronów (ang. Large Hadron Collider, LHC) – czyli największego akceleratora cząstek elementarnych jaki został zbudowany przez ludzkość. LHC dał odpowiedzi na szereg kluczowych pytań związanych z budową mikro-świata, potwierdził między innymi istnienie bozonu Higgsa. SKAO natomiast powstaje, aby odpowiedzieć na pytania związane z budową i ewolucją makro-świata i ze swoim ogromnym potencjałem badawczym przez dziesięciolecia będzie jedyną tego typu infrastrukturą. A kolejne tego typu obserwatorium powstanie prawdopodobnie już poza Ziemią, na niewidocznej z Ziemi stronie Księżyca lub w przestrzeni kosmicznej, aby uniknąć w ten sposób stale rosnących zakłóceń radiowych.
